Skallesluger

Door: Cor van Dongen

Lijstjes. Ja, ik heb altijd al van lijstjes gehouden: de beste boeken van het jaar, de top honderd aller tijden van de beste films, de tien mooiste vogelbestemmingen in Europa, de vijftig beste schaakboeken, de 75 mooiste jaren van de vogelwacht, dat soort werk dus. Zo zal elke vogelaar over een aantal lievelingsvogels beschikken en 't is dan ook met veel plezier dat ik hierbij mijn top 5-plus-1-in-de-bonus van mijn favoriete vogels presenteer. En die ene, die very special, is een vogel die op eenzame hoogte staat, eentje van de buitencategorie, een vogel die een aparte vermelding verdient en die ik voor het eerst zag in Denemarken, hartje centrum… van Kopenhagen!

Het leukste vind ik altijd de lijstjes die over muziek gaan. Jarenlang had (en wellicht "heeft", maar ik lees de krant niet meer) het Parool wekelijks de rubriek 'Onbewoond Eiland' waarin bekende Nederlanders/Amsterdammers mochten aangeven welke vijf grammofoonplaten, welke vijf onmisbare cd's, zij absoluut zouden meenemen naar een onbewoond eiland.

Bescheiden wensen

Sowieso zie ik dat wel zitten, wonen op een onbewoond eiland, samen met Tine, in een vrijstaand huis dat van alle gemakken is voorzien – internet, een super-de-luxe muziekinstallatie, een enorme, tot de nok toe gevulde vriezer met lekkernijen, een behaaglijk warme bungalow met goede sanitaire voorzieningen en met een spectaculair panorama op woeste wolkenluchten en een fantastisch vogelrijke omgeving. Telescoop in de kamer! Om de gedachten te bepalen: wat dacht u van een licht geaccidenteerd eilandje ter grootte van zo'n vijftien vierkante kilometer, met een plukje bos, een grote zoetwaterplas-plus-vegetatie, een paar niet al te hoge kliffen, enkele mooie strandjes en wat ruige slikken en schorren. Het weer? In ieder geval niet te warm. Regen, hagel, sneeuwbuitje, storm, dit alles in beperkte mate: géén probleem. Zo'n eilandje, bij voorkeur ergens voor de westkust van Schotland, dat moet niet zo moeilijk te vinden zijn? Toch!?

Blackbird

Maar ach, dan mag je slechts vijf muziekwerken meenemen, en die beperking zou voor mij toch wel een tamelijk onoverkomelijke barrière vormen. Ok&eactue;, je zult er maar mee gestraft worden, met Parsifal van Wagner, het altvioolconcert van William Walton, het Weihnachts-Oratorium van Bach, de opera's Giulio Cesare van Händel en Peter Grimes van Benjamin Britten, mijn muzikale top vijf, maar toch zal het gemis aan – een minieme greep, de gehele lijst beslaat honderden werken – het album Katy Lied van Steely Dan, de witte dubbelelpee van The Beatles (Blackbird singing in the dead of night, take these broken wings and learn to fly: oh, wat een prachtig nummer), de symfonieën van Bruckner, de hard bop van Horace Silver en Eric Dolphy of het celloconcert van Edward Elgar, vreselijk blijven knagen. En daar, op dat eilandje ergens ter hoogte tussen de Binnen en Buiten Hebriden, barst het natuurlijk van de roodkeel-, geelsnavel-, parel- en ijsduikers, papegaaiduikers, grauwe en rosse franjepoten, ivoormeeuwen, grote jagers, sneeuwuilen en steenarenden, maar hoe is 't 'r eigenlijk gesteld met de grutto, de tureluur en andere weidevogels als – ja, die zou ik heel erg gaan missen – de Kieft, met en zonder hoofdletter!

Goudfazant

Aan kinderen op de basisschool hebben ze wel eens de vraag voorgelegd: welke drie vogels vinden jullie nu het allermooist? Wellicht waren de rijk geïllustreerde vogelgidsen en de kleurrijke vogelschoolplaten binnen handbereik, want bijna overal stonden de ijsvogel, de bijeneter en de scharrelaar in de kindertopdrie. Haha, zie de drie opeenvolgende afbeeldingen op pagina 159 en 160 in de alom bekende zakgids Vogels.
Met spijt moet ik u bekennen, een litteken op de ziel, dat ik behoor tot het (selecte?) gezelschap schlemielen die nog nooit een scharrelaar in levenden lijve hebben gezien. Al bijna een halve eeuw speur ik bijkans elke draad tussen ieder paartje telegraafpalen in het mediterrane landschap met mijn arendsoog af, om maar een glimp van deze schitterende vogel te mogen opvangen, maar tot nu toe zonder resultaat.
Nu mag de reislust van de moderne basisschoolleerling geenszins worden onderschat – hè, gaan we nou alwéér naar Costa Rica! – maar toch kan ik me niet voorstellen dat ze allemaal al eens een ijsvogeltje, of een bijeneter, laat staan een scharrelaar, in het echt hebben gezien.< br />Ach, ik begrijp de keuze van de kids wel, voor dit drietal vogels dat rijkelijk is ondergedompeld in het kleurenpalet van de regenboog, een verleidelijke keuze. Met mijn neefje van vier maak ik wekelijks een wandelingetje door het Agathepark in Krommenie. Daar blijven we ons vergapen aan de kleurenpracht van de papegaaien, parkieten en tangara's in de volières. Onze favoriet: de goudfazant, inheems in de bergen van Midden-China, maar daar is mijn neefje nog niet geweest…

Kleurloze types?

China, Costa Rica? Nee, voor mijn favoriete top vijf, een ingetogen lijstje, zoek ik het een stuk dichter bij huis: overal in de Zaanstreek te zien, op &eactue;&eactue;n na, maar via een klein uitstapje (een dik halfuur op de fiets vanuit Krommenie) naar de grote plassen in het Twiske, krijg je ook deze vogel 's winters in het vizier.

Nr.5

'Grijs met fijne tekening' staat als een van de kenmerken in de vogelgids vermeld van (mannetje) krakeend. 'Fijne tekening', dat is waarlijk een understatement! Ragfijn! Filigraan!! Een wonder van platina-grijze veertjes, gesmeed door de beste edelsmeden die er ooit bestaan hebben. Schitterende eend, onopvallend, een vogel voor de fijnproever.

ruitvormige compositie met twee lijnen, Mondriaan
Nr. 4.

Tot mijn favoriete schilderijen behoort 'ruitvormige compositie met twee lijnen' van Mondriaan. Liefhebbers van dit schilderij zullen mijn keuze voor het nonnetje (het mannetje) kunnen onderschrijven: grotendeels spierwitte eend met subtiele, zwarte tekening. Mondriaanvogel.

Nr. 3.

Parmantig, intelligent, guitig en hondsbrutaal! De foto van de kop van deze vogel prijkt op de omslag van het boekje 'Kraaienbende' (KNNV Uitgeverij, Utrecht 2006). Over het oog van de kauw, want daar hebben we 't over, is een klein, glimmend stickertje geplakt om het pientere, glinsterende, licht blauwgrijze oog van de kauw extra te benadrukken. Onweerstaanbare vogel: tussen de kippen in het park altijd… haantje de voorste!

Nr. 2.

Voor oudejaarsavond bakte ik vroeger – we woonden nog in Westerkoog, in een eengezinswoning-mét-tuin – altijd appelflappen. Als de appels op waren, kieperde ik het resterende laagje beslag in de kokende olie. Dat leverde grillige halfgare baksels op, een bord vol, druipend van het vet, die gretig aftrek vonden bij… de spreeuwen. Daar kun je geen genoeg van krijgen, van de aanblik van een groep met elkaar (bek)vechtende spreeuwen op de vogelvoederplek, parelmoerglanzend in de winterzon.
Mooier nog dan zo'n – fascinerende – spreeuwenzwerm… een handjevol spreeuwen, bekeken vanachter het vensterglas, op tweeënhalve meter afstand, in je eigen tuin.

Tromgeroffel…

Nr. 1!

Een van de meest magische vogelmomenten die ik ooit meemaakte: laat mij u meevoeren naar een piepklein dorpje, net onder de Pyreneeën, een kilometer of 50 boven Barcelona, bij het krieken van de dag. Vanuit ons appartement hadden we zicht op een rommelig stukje tuin, met aan het eind van het erf een oude, verbrokkelde stadsmuur, een wal vol met gaten en spleten. En dan: wakker worden met een oorverdovende symfonie, een compositie voor dwarsfluiten, piccolo's, blokfluiten, traverso's, tin whistles in alle toonsoorten, bamboefluiten en ocarina's. De uitvoerenden van dit spektakelstuk: honderden mussen. De mus, ja, de doodgewone mus, het meest aandoenlijke, hartveroverende vogeltje waarvoor ik met plezier, op mijn tafeltje op het terras, mijn stukje appeltaart laat staan…

Hors concours

Het was voor Tine en mij een gedenkwaardige dag, die woensdag 24 juli 2002. Met bus en trein maakten we een dagtripje naar Kopenhagen vanuit ons vakantiehuisje op het platteland, dat we voor een weekje hadden gehuurd, tijdens een fietstocht door Denemarken. In de grootste winkelstraat van de hoofdstad belandden we midden in een optocht van een paar honderd… kerstmannen. Haha, het jaarlijkse kerstmannencongres, midden in de zomer. Terzijde: tussen al die kerstmannen: twee sinterklazen en een handjevol zwarte Pieten. Pepernoten, hartje zomer!

Grote Zaagbek in glasEn dáár, in die drukke winkelstraat, in de vitrine van de designwinkel van Rosenthal, stond-ie op ons te wachten… een schitterende, strak vormgegeven glazen eend van de Finse glaskunstenaar Oiva Toikka. Tine en ik hoefden elkaar maar één seconde aan te kijken, we waren beiden verkocht, de aankoop was beklonken. We lieten het kostbare pronkstuk goed inpakken en lieten de skallesluger, de naam van de eend die op de doos stond vermeld, per luchtpost – zo hoort dat immers bij trekvogels – naar Nederland opsturen.

Skallesluger, grote zaagbek. Een pronkjuweel van glas. Een vogel om te koesteren, ook al doet-ie dan buiten mededinging mee…